Κάντε κράτηση τώρα

 
Αυγώνυμα

Τα Αυγώνυμα, χωριό της κεντρικής Χίου, απέχει από τη Χώρα 16 χλμ και βρίσκεται δυτικά του νησιού, έξι χλμ στο δρόμο πριν τον Αναβατό.

Ο Άμαντος ερμηνεύει την ονομασία εκ του ευώνυμα, στηριζόμενος στον τύπο Αυγωνήματα (τόπο μεταξύ Αυγωνύμων και Αναβατού) ευθηνά, φθηνά δηλαδή, κτήματα. Αβγονύματα είναι κατά τον Ζολώτα ο πληθυντικός, κατά την συνήθεια των Χιωτών, του Ευώνυμα (Αυγώνυμα) όπως τα προσώπατα από το πρόσωπο.

Το χωριό είναι παλαιότατο, προμεσαιωνικό ίσως. Ο Ιερώνυμος Ιουστινιάνης μνημονεύει τα Αυγώνυμα ως φρούριο οχυρωμένο όπως και άλλοι. Κατά την παράδοση το χωριό κατεστράφη από τους πειρατές.

Η Ελίντα > Αλήντα > Αλούς > Αλούντα > Ελαιούντα, όρμος φυσικός και υπήνεμος δυτικά του χωριού, έχει δώσει στους αρχαιο­λόγους δείγματα ρωμαϊκής περιόδου {Prehistoric Emborio and Agio Gala του Sinclair Hood, 1938 - 1955).

H λειψυδρία που βασάνιζε το χωριό και τους κατοίκους του, γράφεται ως η μόνη περιγραφή του περιηγητή για τ' Αυγώνυμα με το χαρακτηριστικό ειρωνικό στίχο (που μέχρι σήμερα λέγεται):

Τα' Αυγώνυμα' ν' καλό χωριό μα' χουν ένα ψεγάδι
 Ώσπου να βάλουν το νερό καίγεται το τσουκάλι.

Το γεγονός αυτό είναι μια ακόμη ένδειξη για την επιλογή των θέσεων των οικισμών σύμφωνα με τις ανάγκες άμυνας του νησιού και όχι αναλόγως της γονιμότητας της γης ή την ύπαρξη πηγών κ.λ.π.

Τα παλιά χρόνια (19ος αι.) οι Αυγωνυμούσοι ήταν πράτες, μεταπράτες, έμποροι της εποχής, πηγαίνοντας με τα μουλάρια τους στα βορειόχωρα και αγοράζοντας όλη την αγροτική παραγωγή την οποία συσκεύαζαν. Ορισμένα είδη τα μεταποιούσαν ελαφρά και τα μεταπουλούσαν στη Χώρα μέχρι και μετά το 2ο Π. Πόλεμο. Το χωριό είχε υπαίθριο υφαντήριο με τέσσερις τουλάχιστον αργαλειούς όπου κατασκεύαζαν εκτός από υφάσματα και χαλιά τσουβάλια για το εμπόριο (αφήγ. Μαρίας Δροσινού). Στο βιβλίο του περιηγητή H. Pernot 1901 υπάρχει φωτογραφία γυναικών που υφαίνουν χαλί.

Όταν το χωριό απέκτησε οδικό δίκτυο, οι περισσότε­ροι Αυγωνυμούσοι έγιναν καρβουνιάρηδες, τέχνη που ήξεραν ακόμα και οι γυναίκες. Καμίνια στήνουν μέχρι και σήμερα σε μέρη που τα λένε καμινότοπους. Τη δεκαετία του 70 και μετά, πολλοί Αυγωνυμούσοι εργαζόταν στο λιμάνι και ήταν μέλη του Σωματείου Φορτοεκφορτωτών.

Στην Αμερική, οι πρώτοι Αυγωνυμούσοι μετανάστευ­σαν το 1916 και από τότε πολλές οικογένειες έφυγαν από το χωριό για μια νέα τύχη. Μεταπολεμικά πολλοί απ' αυτούς στη Νέα Υόρκη έμαθαν να φτιάχνουν λουκουμάδες (doughnuts) από τους συχωριανούς τους Αντώνη και Νίκο Στυλ. Μενδώνη που έφτασαν εκεί στις αρχές της δεκαετίας του '50. Στην Αμερική ζουν ακόμα πολλές οικογένειες, περισσότερες απ' ότι στο χωριό.

Από τα έθιμα του χωριού συνδεδεμένα με τις θρη­σκευτικές εορτές και μυστήρια ξεχωρίζει ο γάμος με τριήμερο γλέντι. Με κοτόπουλα που μάζευαν απ' όλο το χωριό και ποτό τη σούμα που αγόραζαν από τα Κουρούνια και άλλα χωριά. Στον γάμο του Γ. Σγουρού (γηραιότερου κατοίκου του χωριού) το 1930 κατανα­λώθηκαν 2 τουλούμια σούμα (ασκοί από ολόκληρο δέρμα κατσικιού χωρητικότητας 40 κιλών).

Τις απόκριες έφερναν στο χωριό γκάιντα (πνευστό όργανο από δέρμα κατσικιού επίσης) μουσικοί που ήξεραν την τέχνη από τον Αγ. Γεώργιο Συκούση ή το Λιθί για την διασκέδαση των χωριανών αρρένων μόνο, οι οποίοι αφού γυρνούσαν σε όλα τα σπίτια μαζευόταν στα καφενεία του χωριού.

Την Ανάσταση στην πλατεία έξω από την εκκλησιά του Αγ. Γεωργίου ανάβουν φωτιά μετά από ομαδική κοπή πευκόξυλων και καίνε τον Ιούδα βάζοντας ένα ομοίωμα του στην κορυφή της πύρας, έθιμο που διατηρείται μέχρι τις μέρες μας και προσελκύει κάθε χρόνο προσκυνητές από όλη τη Χίο. Η λειτουργία της Ανάστασης στο χωριό αρχίζει συνήθως στις 10:00.

ΙΣΤΟΡΙΑ - ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ
Τα Χριστούγεννα έσφαζαν χοίρους (αφήγ. Γιάννη Δέλιου) και ο καθένας μοίραζε το κρέας σε όλο το χωριό και στη σειρά ο ένας μετά τον άλλο μοίραζε το δικό του κρέας, έτσι για μεγάλο διάστημα από το χειμώνα μέχρι την άνοιξη είχαν φρέσκο χοιρινό κρέας.

Τις κατσίκες του κάθε σπιτιού όλες μαζί τις έβοσκε ένας χωριανός-η την ημέρα, με σύνθημα το χτύπημα της καμπάνας (αφηγ. Ευγενίας Δέλιου).

Στο κάτω και πάνω Καμπί, περιοχές Βορειοδυτικά του χωριού υπήρχαν αμπέλια και, η καλλιέργεια τους όμως ήταν επιτρεπτή μόνο σε όλους μαζί τους χωριανούς δύο φορές την εβδομάδα. Υπόλειμμα απ' τον κοινοτικό τρόπο νομής, γνωστό στη Χίο ως κομόνι.

Το χωριό παρήγαγε λάδι στα δύο ελαιοτριβεία που είχε και απόσταζε σούμα από σύκα στα δύο καζάνια (αποστακτήριά) του. Στις μέρες μας τα σύκα τα απο­στάζουν στον Αγ. Γιώργη Συκούση.

Η συγκέντρωση του πέτικα (φλοιός του πεύκου) και των αποξηραμένων φύλων αγριόσχινου, προϊόντων χρήσιμων στη βυρσοδεψία γινόταν συστηματικά. Τα πωλούσαν στους μύλους των ταμπάκικων (βυρσοδεψείων) με το τσουβάλι. Επίσης μάζευαν τα χαρούπια με τον ίδιο τρόπο.

Η εκκλησιά του Αγ. Γιώργη στην Ελίντα «έβγαζε» σε πλειστηριασμό την γλυφάδα, σημείο εκβολής του ποταμού Ελίντα στην παραλία (χείμαρρος που «κατε­βάζει» νερά από το Πίτυος και τον Αναβατό) για τα χέλια που συγκεντρώνονταν εκεί. Ο πλειοδότης ή οι πλειοδότες φλόμωναν (έριχναν μέσα στο νερό το φυτό φλόμο που προκαλεί ασφυξία στα υδρόβια) και μάζευαν τα χέλια τα οποία στη συνέχεια πωλούσαν αυθημερόν. Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία των Αν. Ξενάκη και Παν. Σγουρού, οι οποίοι προ πεντηκοντα­ετίας ψάρεψαν μ' αυτό τον τρόπο 100 οκάδες (130 κιλά) χέλια

Στην είσοδο του χωριού κτίστηκε το 1960 σχολείο που ονομάστηκε «Δροσίνειο» δημοτικό σχολείο δωρεά χωριανών από την Πενσυλβάνεια της Αμερικής στη μνήμη της θανούσας θυγατέρας της οικογένειας Δροσινού.

Βιβλιογραφία:
Γ. Στ. Βίου, Χιακήλαογραφία, Γ. Ζολώτα, ΙστορίατηςΧίου, H Pernot ΗνήσοςΧίος,Sinclair Hood, Prehistoric Emborio and Agio Gala.
Τα κείμενα έγραψε ο Γιώργος Ν. Μισετζής. Την επιμέλεια της έκδοσης έχει ο διπλ. ξεναγός Θωμάς Κοραμουσλής. Φωτογραφίες παλιές: οικ. αρχείο Γ. Σγουρού. Συνεργάστηκαν οι mike Taylor, Παντελής Αδ. Σαλιάρης, Μέλη Τσακού (μεταφράσεις).
Σε περίπτωση που υπάρχουν πρόσθετες πληροφορίες, αυτές θα αξιο­λογηθούν και θα συμπεριληφθούν στην επόμενη έκδοση. Σε τέτοια περίπτωση παρακαλούμε να επικοινωνήσετε με την έκδοση στο τηλ. 2271081200 ή στην διεύθυνση της εφημερίδας Απλωταριάς 13, 82100 Χίος, email: sylogos@spitakia.gr

ΤΑ ΑΥΓΩΝΥΜΑ ΣΗΜΕΡΑ

Μεγάλος μέρος του οικισμού έχει αναστηλωθεί με σεβασμό στην λαϊκή αρχιτεκτονική. Το χωριό εγκαταλείφθηκε σχεδόν τη δεκαετία του '60 κι' έτσι σώθηκε από την αστική δόμηση. Χαλάσματα της περασμένης τριακονταετίας έχουν μετατραπεί σε φιλόξενα εξοχικά σπίτια και από ντόπιους και άλλους Χιώτες που τα εκμεταλλεύονται ή τα χρησιμοποιούν ως ησυχαστήρια, ιδιαίτερα το χειμώνα. Τουριστικά καταλυματα με σήμα Ε.Ο.Τ. και μη λειτουργούν αρκετά η αρχή .εγινε το 1995 με τα Σπιτάκια, αναπαλαιωμένες μικρές οικίες, που λει­τουργούν όλο το χρόνο, παρέχοντας φιλοξενία υψη­λού επιπέδου (τηλ 22710 42702 και 22710 81201 – www.spitakia.gr).

Οι κάτοικοι του χωριού, 14 τον αριθμό, είναι τριπλάσιοι απ' ότι πριν 10 χρόνια και σ' αυτό συνέβαλε η επάρκεια νερού σε όλο τον οικισμό αλλά και η δωρεάν δημοτική συγκοινωνία, δύο φορές την ημέρα Δευτέρα, - Τετάρτη - Παρασκευή, προς όλα τα δυτικά χωριά του δήμου Ομηρούπολης (τηλ 22710 94171, 22710 93202) πέντε φορές την εβδομάδα. Αυγωνυμούσοι της διασποράς αλλά κι' από τη Χώρα, φτάνουν καθημερινά στο χωριό για ξεκούραση και ησυχία.

Τις ανοιξιάτικες και φθινοπωρινές μέρες μετά από βροχή, φαίνεται από τα Αυγώνυμα προς δυσμάς όλη η κορυφογραμμή της Εύβοιας και τα νησιά Άνδρος και Μύκονος νοτιότερα, ενώ πίσω από τα Ψαρά ξεχωρίζει αχνά ή Σκύρος.

Στ' Αυγώνυμα υπάρχουν ένα καφενείο το Cpitakia cafe του Γιώργου Ν. Μισετζή (τηλ.22710 42702) στην πλατεία και δύο εξοχικά εστιατόρια της Καλ. Δέλιου ο Πύργος¨(τηλ. 22710 42175) στην πλατεία του χωριού, Δημοσθένους Κώσταλου όπως ονομάζεται (μεγάλου δωρητή της ύδρευσης των Αυγωνύμων), του Γεωργίου Κώσταλου, το Αστέρι (τηλ. 22710 20577) στη δυτική πλευρά του χωριού.

Η τοπική κουζίνα που οι εστιάτορες τηρούν πιστά έχει ανάλογα με την εποχή χορτοκεφτέδες μυζήθρα, αμανίτες (άγρια μανιτάρια), κρίταμο, κουκιά φρέσκα και ξερά (εξαιρετικής ποιότητας), κατσίκα κοκκινιστή και λουκουμάδες.
Εξαιρετικής ποιότητας μέλι το φθινόπωρο παράγουν οι μελισσοκόμοι Ξενάκης Αντ. (τηλ. 22710 42170) και ο Γεώργιος Παν. Δέλιος (εστ. Πύργος)
Η μόνη οικογένεια που κατοικεί συνεχώς από στο χωριό από καταβολής είναι του «πατριάρχη» του χωριού Γεωργ. Σγουρού.

Παραλίες του χωριού.

Ελίντα: ωραία ακρογιαλιά με βότσαλα, 9 χλμ από το χωριό προς Σιδερούντα. Το αυτοκίνητο φθάνει μέχρι τα βότσαλα.
Σανί: πριν την Ελίντα ξεχωρίζει ένα μικρό ακρωτήριο, μικρή και πολύ ήσυχη παραλία, που μπορείτε να επι­σκεφθείτε περπατώντας 10 λεπτά αφού αφήσετε το όχημα εκεί που θα βρείτε τα τέσσερα βέλη στροφής δεξιά.
Γυάλι:
μπορείτε να πάτε με τα πόδια από το χωριό (μία ώρα δρόμος μέσα από τον ποταμό, αφού ρωτήσε­τε τους ντόπιους). Έχει βότσαλα και καλά σύκα τον Αύγουστο. Με το αυτοκίνητο αφού περάσετε τη δια­σταύρωση για Λιθί μετά ένα χλμ. περίπου, στα δεξιά ένας βατός χωματόδρομος (δεν είναι για πολύ χαμηλά αυτοκίνητα) σας πάει 20 μέτρα πριν το κύμα. Ανάλογα με την εποχή θα βρείτε τη θάλασσα ζεστή η κρύα είναι όμως πεντακάθαρη.

ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ

Του Αγ. Γεωργίου Ελίντας

(23    Απριλίου).    Μεγάλη γιορτή στο εξωκλήσι που συνεχίζεται   μέχρι   τώρα. Μετά τη λειτουργία οι επιτροπή κερνάει τον παπά, τους ψαλτάδες και τους  επισήμους αλλά και όλοι οι Αυγωνυμούσοι έχουν μαζί ένα μεζέ και σούμα που τα   μοιράζονται με όλο το εκκλησίασμα. Αξίζει να πάτε! Το κελί απέναντι από την εκκλησούλα έχει επισκευαστεί και είναι χρήσιμο σε περίπτωση βροχής. Τα  παλιά χρόνια την εικόνα του Αγίου την μετέφεραν πάνω στα μουλάρια με τη σειρά οι Αυγωνυμούσοι μέχρι το χωριό, έθιμο που διατηρείται μέχρι σήμερα, μόνο που η εικόνα μεταφέρεται μέσα στα αυτοκίνητα. Εκείνος που έδινε τα περισσότερα στην εκκλησία σε είδος π.χ. λάδι ή χρήματα την κρατούσε και περισσότερο χρόνο. Όμως οι παρεξηγήσεις δεν έλειπαν και μετά την ουζοκατάνυξη που ακολουθούσε ένας καυγάς ήταν καθιερωμένος, έτσι συνηθίζεται να λένε στα Αυγώνυμα «τ’ Άγιου Γιωργιού του καβγατζή».
Του Αγίου Ισιδώρου (14 Μαΐου), Παλιό ιδιωτικό εξωκλήσι στη θέση Αυγωνήματα "ανήκον άλλοτε τοις Παχνοίς" (ιστ. Γ. Ζολώ­τα) που βρίσκεται στο δρόμο προς τον Αναβατό. Το εξωκλήσι ανακαινίσθηκε τα τελευταία χρόνια, και εκεί μετά την λει­τουργία προσφέρεται κέρασμα.
Την παραμονή των Πέτρου και Παύλου στις 28 Ιουνίου στη χωριοεκλησιά του Αγ. Γεωργίου όπου και η εικόνα των Αγίων γίνεται ολονύκτια λειτουργία 8:00 μμ-1:00πμ και μετά προ­σφέρεται στο εκκλησίασμα απόδειπνο, προσφορά κάθε χρόνο του Γεωργίου Κώσταλου.
Της Παναγιάς (Γενέθλιο της Θεοτόκου) την 9η Σεπτεμβρίου στο εξωκλήσι στην περιοχή Βλαβάικα, 100 μ. πριν το χωριό.Του Αγ. Γεωργίου (του μέσα κρεβατιού) στην πλατεία του Χωριού την 3η του Νοέμβρη, το μεγάλο πανηγύρι του χωρι­ού. Αυτή η γιορτή σηματοδοτούσε τη χειμερινή περίοδο στο χωριό. Βάζανε τα κρεβάτια μέσα δηλαδή. Στο πανηγύρια τα παλιά χρόνια οι επίτροποι κερνούσαν σαλιάκους (άγρια σαλι­γκάρια) μετά τις πρώτες βροχές, «να βάλομε τρακόσους,  να βάλομε τετρακόοους να φάνε κι οι τερερισάες (ψάλτες), ας βάλομε πεντακόσιους!» έτσι μας αφηγήθηκε ο Γ. Σγουρός την συνεννόηση των επιτρόπων για το κέρασμα. Η εορτή στις μέρες μας αρχίζει την παραμονή, 2 Νοεμβρίου, με τον πανη­γυρικό εσπερινό, την επομένη της εορτής με τη θεία λειτουρ­γία και το βράδυ με τον μεθεόρτιο εσπερινό που περιλαμβάνει τους χαιρετισμούς του Αγ. Γεωργίου.
Τα τελευταία χρόνια στην χωριό-ενορία ιερουργεί ο εφημέριος του χωριού Αναβατού και Αυγωνύμων Δίον. Παπανικολάου.

Τ' Αυγώνυμα με αριθμούς (2008)
Κάτοικοι: 14                                   
Απογραφή 2001, κάτοικοι: 83 (sic)
Το 2000 προσήλθαν 93 να ψηφίσουν μαζί με τους Αναβατούσους, το 2006 στις δημοτικές προσήλθαν 90.
3 Μελισσοκόμοι
1 καφενείο, 2 εστιατόρια
6 επιχείρησεις εκμετάλλευσης καταλυμάτων, ξενοδοχείο, τουριστικές κατοικίες, ενοικιαζόμενα δωμάτια

Στο βιβλίο του Στ. Βίου Χιακή λαογραφία που αναγράφονται κάτοικοι 235, άρρενες μαθητές 55, τάξεις 3.

Από τα Αυγώνυμα καταγόταν ο λόγιος δικηγόρος και Βουλευτής Χίου +Αλέξανδρος Παχνός
Ο χημικός +Νίκος Παχνός
Ο μηχανολόγος Στέλιος Α. Μενδώνης
Ο πολιτικός μηχανικός Αντώνης Βαβάκας
Ο λογιστής Νίκος Βαβάκας
Ο τραπεζικός Τάσσος Κώσταλος
Ο καθηγητής Μ.Ε. Γιάννης Μουρούνας.
Ο χειρ. αεροσκαφών Παντελής Λόπαρνος
Ο ιπτάμενος φροντιστής Παν. Κώσταλος
Η καθηγήτρια Αγγλικής Μαρίνα Δέλιου (2006)

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Η έρευνα για την βιοποικιλότητα των ασπόνδυ­λων της Χίου που πραγματοποιήθηκε από ειδικούς των Μουσείων του Liverpool και του Manchester στη Μ. Βρετανία αποκάλυψε μια πολύ ενδιαφέρουσα σειρά εντόμων που εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα των κατεστραμμένων κι' ετοιμοθάνατων πεύκων.
Το πρώτο βήμα στη σειρά αυτή αποτελεί η σοβαρή και συχνά τελειωτική ζημιά σ' έναν υγιή πεύκο. Αυτό έχει συμβεί πρόσφατα στα Αυγώνυμα, όταν οι δυνατοί άνεμοι έσπασαν τον κορμό ενός πεύκου, περίπου δύο μέτρα πάνω από τη ρίζα του ή όταν ο άνθρωπος έχει παρέμ­βει στη φύση κατά τη διάρκεια δημιουργίας νέων δρόμων ή διαπλάτυνσης άλλων στο νησί. Την πρώτη Ανοιξη μετά τη ζημιά στο δένδρο, σκαθάρια Chalcophora mariana βρίσκονται να επιλέγουν τους κουτσουρεμένους κορμούς σαν κατάλληλο χώρο για να γεννήσουν τα αυγά τους. Τα σκαθάρια αυτά κυκλοφορούν ανάμεσα στα πεύκα κατά τον Μάιο, Ιούνιο και Ιούλιο.
Οι κάμπιες που βγαίνουν ανοίγουν βαθιά τούνελ τρυπώντας το ξύλο του δένδρου κι' αυτό είναι η αρχή μιας διαδικασίας που διευκολύνει άλλα έντομα να επωφεληθούν από τη φθορά του πεύκου μεταξύ των οποίων άλλα μικρά και μεγάλα σκαθάρια που τρέφονται από το ξύλο και το φλοιό του δένδρου, καθώς επίσης άλλα σκαθάρια - θηρευτές, σφήκες και μύγες που με τη σειρά τους αποτελούν θηρευτές στις κάμπιες του ετοιμοθάνατου πεύκου.
Ένα απ' αυτά τα σκαθάρια το μεγάλο Pine Borer, έχει μήκος μέχρι και 35 mm. Η φωτογραφία δείχνει ένα Pine Borer να ερευνά ένα κουτσουρεμένο κορμό ενός πεύκου κοντά στον Αναβατό, στα μέσα Μαΐου, εφέτος. Μια από τις συναρπαστικότερες ανακαλύψεις στη Χίο αφορά ένα είδος μύγας την Rober fly που δεν έχει περιγραφεί προηγούμενα, η οποία τρέφεται με τα μικρά σκαθάρια που ζουν στους κουτσουρεμένους κορμούς των πεύκων και των οποίων οι κάμπιες επίσης θηρευτές (στα αρχικά στάδια) αυτών των σκαθαριών. Μία επιστημονική εργασία ετοιμάζεται αυτό τον καιρό που θα δημοσιεύσει αυτά τα ευρήματα και την περιγραφή των νέων αυτών ειδών σε επιστημονικό περιοδικό.
Mike Taylor mike.taylor@tiscali.co.uk

TEΛEYTAΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΊΩΝ: 1ΔΕΚ 2008


 
      για τις κρατήσεις σας, εδώ...